Kontrola i wzmacnianie
ubarwienia pielęgnic

Ubarwienie regulowane jest przez endokryny i system nerwowy, ale istotną rolę w intensywności wybarwienia odgrywają także źródła barwników znajdujące się w pokarmie. Endokryna i system nerwowy wpływają na wybarwienie ryb. Gruczoły wydzielają hormony, które kierują wytwarzaniem i przechowywaniem barwników w ciągu całego życia ryby, w szczególności po osiągnięciu dojrzałości. Wytwarzanie barwników i jego przechowywanie zwykle wzmaga się po osiągnięciu dojrzałości. Wiele gatunków stosuje ubarwienie jako kamuflaż, lub jako element przyciągający osobniki płci przeciwnej. Ryby z rodziny pielęgnicowatych słyną z pięknego ubarwienia dorosłych samców. Autonomiczny system nerwowy steruje szybką zmianą ubarwienia w odpowiedzi na bodźce takie jak drapieżniki, czy agresywny osobnik w akwarium. Każdy kto obserwował ryby wie, że zmiana ubarwienia może nastąpić niezwykle szybko.
 

 
Ksantofil jest odpowiedzialny za żółte ubarwienie
 popularnych pielęgnic, Labidochromis caeruleus.
 

Wyspecjalizowane komórki pigmentacyjne zwane chromatoforami umieszczone są pod łuskami. Komórki te są rozgałęzione, co umożliwia cząsteczkom barwnikowym znajdować się blisko lub daleko powierzchni, kumulować się lub rozpraszać. Komórki te są przyczyną zróżnicowanego, czasem bardzo szybko zmieniającego się ubarwienia ryb. Dodatkowo, bezbarwne kryształki puryny znajdują się w specjalizowanych chromatoforach, zwanych irydoforami. Kryształki te są zbyt duże aby przemieszać się w irydoforach, dlatego nieruchome stanowią odbijającą powierzchnie i podstawę ubarwienia strukturalnego ryb. Irydofory odpowiadają za srebrzysty blask, szczególnie u niewielkich ryb zamieszkujących pelagial. Komórki te odbijają promienie świetlne i odpowiadają za efekt cieniowania, gdy ryby wydają się ciemne oglądane z góry, i jasne gdy spogląda się na nie od dołu. Mechanizm ten pomaga zmylić drapieżniki.

Barwniki dzielimy ze względu na ich barwę. Karotenoidy są czerwone, lub pomarańczowe. Ksantofil jest żółty. Melanina jest czarna, lub brązowa. Fikocyjanina jest niebieskim barwnikiem znajdującym się w spirulinie. Komórki zawierające barwnik żółty znajdujące się ponad komórkami zawierającymi barwnik niebieski dają odcienie zieleni. Ryby są zdolne do wytwarzania niektórych barwników, ale część z nich musi być dostarczana razem z pożywieniem. Barwniki czarne i brązowe są wytwarzane w komórkach zwanych melanocytami. Ryby nie są zdolne do wytwarzania karotenoidu i ksantofilu.  Z tego względu muszą być one dostarczone poprzez dietę.
 

Spirulina jest źródłem barwników
 uwydatniającym odcienie barwy niebieskiej.

Naturalne źródła barwników zawarte są w dietach większości ryb. Dieta uwydatniająca ubarwienie ryb może zawierać dodatkowe pigmenty naturalne, które podkreślają kolory ryb ozdobnych. Karotenoid znajduje się w większości bezkręgowców morskich i kilku słodkowodnych jest astaksantyna.   Barwnik ten odpowiada za barwę charakterystyczną dla mięsa łososia i dostępny jest w diecie ryb akwariowych w mięsie krewetek i krylla oraz łososia stosowanego jako źródło białka w niektórych dietach. Czysta astaksantyna lub kantaksantyna (syntetyczna astaksantyna) może być również dodawana do pokarmu ryb, w celu uwydatnienia czerwonej i pomarańczowej barwy. Karotenoidy są często dodawane do pokarmu łososi i pstrągów z farm hodowlanych, aby uzyskać filety o pożądanych kolorach. Ksantofil (barwnik żółty) znajduje się w produktach zawierających gluten kukurydziany i suszonych żółtkach jaj, które mogą być dodawane do pokarmów, aby uwydatnić kolor żółty.  Płatki kwiatów nagietka są również stosowane jako źródło ksantofilu.  Spirulina stanowi bogate źródło fikocyjaniny i może być stosowana w diecie uwydatniającej barwę niebieską. Koszty barwników sumplementacyjnych zwykle ograniczają ich zastosowanie w dietach ryb egzotycznych. Naturalne źródła barwników stanowią alternatywę aby uzyskać intensywniejsze barwy u ryb ozdobnych.


Dieta bogata w karotenoidy wzmocni
 czerwono-pomarańczową barwę Labeotropheus trewavasae.

Dyskusja o wzmacnianiu barw ryb byłaby niepełna, gdyby nie wspomnieć o wstrzykiwaniu barwników rybom, sztucznym barwieniu ryb, i karmieniu ich pokarmami zawierającymi hormony.  Wstrzykiwanie barwników zwykle bezbarwnym rybom (np. przeźroczkom) stało się powszechną praktyką. Farby o jaskrawych barwach są nietoksyczne, ale sama procedura w połączeniu ze stresem związanym z transportem stanowi czynnik powodujący wysokie ryzyko zachorowań. Ryby te zwykle zapadają na ichtioftiriozę (Ichthyophthirius multifilis) i infekcje grzybicze. Sztuczny barwnik blaknie z czasem, a ryby powracają do swojego bezbarwnego wyglądu, co może przeszkadzać komuś, kto zapłacił dodatkowo za „kolorowane” ryby. Barwienie bezbarwnych ryb stało się ostatnio bardzo popularne. Ryby zanurzane są w wodzie zawierającej barwnik, co może prowadzić do podobnych problemów zdrowotnych jak wspomniane powyżej. Hormony używane są do uwydatniania kolorów ryb, poprzez wywołanie ich wcześniejszego dojrzewania. Testosteron dostarczany w pokarmie przyspiesza przedwczesne składowanie i ekspresję barwników w chromatoforach. Ryby które zwykle prezentują jednolitą szatę młodocianą, mogą posiadać pełne ubarwienie osobników dorosłych. Ryby którym podawane są hormony zwykle stają się bezpłodnymi samcami, wymagającymi ciągłej suplementacji hormonów w celu utrzymania ubarwienia. Płeć osobników młodocianych jest zwykle trudna do rozpoznania, a dieta hormonalna często zawierająca testosteron, tworzy same osobniki płci męskiej. Niekontrolowane dawki testosteronu powodują bezpłodność ryb. Endogeniczna produkcja hormonów zmniejsza się, przez co ubarwienie zanika gdy rybom przestaje podawać się hormony. Pokarmy ryb zawierające hormony stosuje się w uzasadnionych komercyjnych przypadkach, jak w diecie Tilapii (Oreochromis spp.) (Teichert-Coddington et al. 2000). Hodowcy Tilapii ograniczani są przez to, że pielęgnica ta zwykle osiąga dojrzałość płciową przed osiągnięciem rozmiaru handlowego. Hodowcy z farm zwykle pozostają z pomieszanymi klasami wielkościowymi i skarłowaciałymi osobnikami w stawach hodowlanych, w których Tilapia dorasta i rozmnaża się. Energia pozyskiwana z pokarmu zużywana jest na produkcję gamet, zamiast na tworzenie się mięsa. Pokarmy zawierające hormony używane są w celu wspomagania dorastania grup samych samców Tilapii. Diety te zawierają testosteron dzięki któremu samce rosną szybciej. Pokarm podawany jest osobnikom młodocianym, w celu przyspieszenia dorastania i obecnie przechodzi procedurę legalizacji dla ryb konsumpcyjnych przez FDA. W obecnej sytuacji, pokarm ten nie jest szeroko dostępny dla hodowców ryb ozdobnych i hobbystów, i nie będzie przydatny w uzyskiwaniu intensywniejszych kolorów większości ryb akwariowych sprzedawanych w stadium dorosłym, z istotnym wyjątkiem pielęgnic.  Nie ma skutecznego sposobu na to, aby określić czy ryba była karmiona pokarmami zawierającymi hormony, za wyjątkiem znajomości źródła z jakiego pochodzą ryby. Jeżeli jest ubarwiona zbyt intensywnie, zapewne nie jest to naturalne!

Jakość wody może również odgrywać znaczącą rolę w kształtowaniu się barw ryb ozdobnych. Obniżona jakość wody zwiększa stres ryb trzymanych w niewoli i może powodować blaknięcie kolorów.  Wysoka jakość filtra biologicznego i rutynowe podmiany wody, przynajmniej raz na dwa tygodnie, stworzą warunki w których ryby będą prezentować najbardziej efektowne ubarwienie.

Akwaryści mogą eksperymentować z własnymi dietami poprawiającymi ubarwienie ryb. Istnieje kilka receptur na pokarmy na bazie żelatyny, opisanych w publikacjach Moe (1982) i Koningsa (1993). Osobiście polecam pokarmy białkowe (takie jak krewetki, mięso ryb, czy kalmarów), zamiennie z mięsem łososia. Mięso łososia jest cennym źródłem karotenoidów, które uwydatniają kolor czerwony. Ponadto zawiera wszystkie podstawowe aminokwasy oraz stanowi źródło białka, a lipidy zawarte w mięsie łososia poprawią wykorzystanie białek.  Dodatek sproszkowanej czystej spiruliny wysokiej jakości poprawi intensywność koloru niebieskiego. Można ją nabyć w sklepach zoologicznych. Wszystkie pokarmy na bazie żelatyny powinny być przechowywane w zamrażarce, aby zachować świeżość i zdatność do użycia przez wiele tygodni. Podawanie szerokiej gamy pokarmów bogatych w źródła barwników, wraz z dobrą jakością wody zapewni hodowanych rybom żywe, piękne kolory.

Jason Selong

tłumaczenie Marcin Łakomy
 

ARCHIWUM 2000-2006 © Copyright info: PolskieMalawi

Artykuł w wersji oryginalnej można przeczytać tutaj, tu zaś prezentowany jest za zgodą autora